Dzięki regularnym badaniom, można kontrolować ogólny stan zdrowia kobiety w ciąży, rozwój płodu a także odpowiednio wcześnie wykryć nieprawidłowości i powikłania w ciąży. Część kobiet wymaga dodatkowych badań diagnostycznych, a wynikać to może zarówno z różnych powodów medycznych, jak i psychologicznych.

Wizyty lekarskie i badania podstawowe
Karta przebiegu ciąży
Specjalne badania krwi
Badania ultrasonograficzne
Badania inwazyjne


Wizyty lekarskie i badania podstawowe

Jak często ?
Pierwsza wizyta lekarska powinna odbyć się między 6 a 8 tygodniem ciąży. O ile lekarz nie zdecyduje inaczej, do 28 tygodnia zaleca się rutynowe badania co miesiąc, jest to więc pięć kolejnych wizyt.

Potem do 36 tygodnia ciąży należy pojawiać się w gabinecie co dwa tygodnie (cztery następne kontrole). Na koniec czekają ciężarną badania cotygodniowe, aż do porodu. Jeżeli pacjentka nie urodzi wcześniej, ostatnia wizyta u prowadzącego ciążę powinna mieć miejsce w dzień planowanego rozwiązania.

Pierwsza wizyta.
Warto przed nią przypomnieć sobie wszystkie ważne choroby przebyte przed zajściem w ciążę, pobyty w szpitalu i ewentualnie nazwy leków jakie zażywa się na stałe. Kobieta powinna również przekazać lekarzowi informację na temat chorób przewlekłych stwierdzonych u członków jej rodziny jak również ojca dziecka.

Lekarz będzie też pytał o dzień ostatniej miesiączki oraz o dokładne daty i przebieg poprzednich ciąż, porodów bądź poronień.

Diagnostyka podczas pierwszej wizyty, obejmuje wewnętrzne badanie ginekologiczne, pobranie wymazu z pochwy aby określić jej stan bakteriologiczny i cytologiczny szyjki macicy, kontrolę piersi i pomiar ciśnienia krwi. Lekarz zleca również pełen zakres analizy krwi , aby ocenić na tej podstawie stan zdrowia kobiety na początku trwania ciąży, nawet jeżeli wcześniej nie chorowała i aktualnie nie zgłasza żadnych dolegliwości. Analiza krwi jest również konieczna do określenia grupy krwi matki i ojca dziecka. W wypadku stwierdzenia u rodziców niezgodności grup krwi w zakresie czynnika Rh wykonujemy dodatkowo badanie na obecność przeciwciał we krwi ciężarnej, aby potwierdzić lub wykluczyć konflikt serologiczny.

Również pierwsze badanie ultrasonograficzne powinno być przeprowadzone między 6 a 12 tygodniem ciąży W USG potwierdza się wówczas wiek ciąży i kontroluje się wstępną fazę rozwoju płodu.

Kolejne wizyty.
W czasie ich trwania lekarz lub położna zbiera od pacjentki tzw wywiad ogólny, przeprowadza rutynowe badania położnicze oraz wykonuje powtarzany podczas każdej wizyty pomiar ciśnienia krwi, wagi oraz wypisuje pacjentce skierowania na podstawową analizę moczu i krwi.

Regularne badanie krwi jest niezbędne do określenia (między innymi)poziomu czerwonych krwinek, których niedobór oznacza anemię. Anemia jest groźna dla matki poprzez to, że komórki jej organizmu obumierają na skutek niedotlenienia, jest jednak dużo groźniejsza dla rozwijającego się płodu. Niedotlenienie jego komórek płodu może powodować jego wadliwy rozwój. W wypadku stwierdzenia anemii konieczne jest spożywanie przez przyszłą matkę dodatkowych ilości kwasu foliowego witamin, białka i żelaza.

Badanie moczu wykonuje się rutynowo w odstępach miesięcznych lub częściej jeżeli tak zaleci lekarz. W badania określa się biochemiczny skład moczu i bada czy nie odbiega on od stanu prawidłowego. Dzieje się tak wówczas jeżeli stwierdzamy w nim obecność: cukru, białka i ciał ketonowych.

• obecność cukru może wskazywać na cukrzycę ciążową. Białko w moczu może świadczyć o infekcji pęcherza czy nerek, czasem oznacza możliwość wystąpienia groźnych dla życia dziecka i kobiety powikłań ciąży takich jak np. tzw. zatrucie ciążowe.
• wykrycie ciał ketonowych wiąże się z wystąpieniem zaburzeń metabolizmu przemian w obciążonym ciążą organizmie przyszłej matki. Przyczyną tego stanu może być również nieprawidłowa dieta w ciąży.

UWAGA! W wypadku niepokoju o stan zdrowia płodu lub swój spowodowanym nawet najbardziej błachymi dolegliwościami, kobieta w ciąży powinna zgłosić się do lekarza natychmiast, niezależnie od terminu planowanej kolejnej wizyty kontrolnej.


Karta przebiegu ciąży

Jest prowadzona przez lekarza począwszy od pierwszej lub drugiej wizyty ciężarnej. O przebiegu ciąży informują umieszczone na dokumencie następujące oznaczenia:

RR ciśnienie krwi b.z. bez zmian (termin używany głównie przy badaniu moczu) Hb poziom hemoglobiny (białko krwi ) Fe poziom żelaza ASP lub FHR akcja serca płodu - badana jest zwykle od 14 tygodnia ciąży. Ruchy płodu wyczuwane zazwyczaj od 16 - 20 tygodnia ciąży. Poł. podł. gł. położenie podłużne główkowe, oznacza, że płód ułożony jest w macicy główką w dół ( prawidłowe w ostatnim trymestrze ciąży) Poł. mied. położenie miednicowe, oznacza, że płód ułożony jest w macicy głową do góry Część przodująca płodu ustalona oznacza, że główka płodu (lub pośladki) przyparta jest do wchodu miednicy,czyli ,że płód jest gotowy do porodu Wysokość dna macicy pomiar wysokości dna macicy w cm, mierzony od szczytu kości łonowej do wyrostka mieczykowatego mostka klatki piersiowej , informuje o wzroście macicy a pośrednio o prawidłowości rozwoju ciąży. PTP lub TP przewidywany termin porodu TNW termin następnej wizyty

Specjalne badanie krwi

Jeżeli lekarz prowadzący ciążę stwierdzi nieprawidłowości w podstawowych badaniach krwi lub podejrzewa ciążę powikłaną, rozwijającą się chorobę u przyszłej matki, bądź wadę płodu, może skierować kobietę na dodatkowe badania krwi. Są to np.:

Test na tolerancję glukozy.
W przypadku pozytywnego wyniku diagnoza bywa jednoznaczna - cukrzyca ciążowa. Niekiedy lekarze zalecają wykonanie tego badania rutynowo pomiędzy 26 a 28 tygodniem ciąży. Jest on natomiast absolutnie konieczny, jeśli kobieta ma:

• podwyższony poziom cukru we krwi (badany na czczo) lub moczu,
• miała podwyższony poziom cukru w poprzedniej ciąży
• lub jeśli płód gwałtownie rośnie i przybiera na wadze w stosunku do czasu trwania ciąży, co może być spowodowane i wskazywać na wystąpienie u kobiety cukrzycy

Testy na poziom hormonów związanych z ciążą: estriolu, hCG i AFP - ich nieprawidłowe wyniki mogą świadczyć o zwiększonym prawdopodobieństwie wystąpienia nieprawidłowości zwanej "zespołem Downa", jednak nie przesądzają o niej. Lekarze zalecają to badanie głównie wtedy, gdy stwierdzają nieprawidłowości we wzroście i rozwoju ciąży.

Test HIV - o przeprowadzenie takiego badania może poprosić każda kobieta, która czuje się w jakikolwiek sposób zagrożona AIDS.

Uwaga! Wykrycie wirusa HIV u matki nie oznacza, że dziecko będzie także zainfekowane.

Test na toksoplazmozę - zalecany jest kobietom, które miały wcześniej do czynienia ze zwierzętami domowymi bądź gospodarskimi. Jeśli w badaniu krwi zostaną wykryte przeciwciała dla toksoplazmozy konieczne będzie leczenie odpowiednimi antybiotykami.

Test na niedokrwistość sierpowatą i talasemię - zaleca się kobietom w ciąży, a także przyszłym ojcom, których przodkowie pochodzili z rejonów, gdzie niedokrwistość sierpowata i talasemia są bardzo rozpowszechnione (m.in. Afryka i Ameryka Œrodkowa Azja). Stwierdzenie którejś z chorób bądź ich nosicielstwa u jednego z rodziców wiąże się z ryzykiem odziedziczenia jej przez dziecko.


Badania ultrasonograficzne

Pierwsze badanie USG przeprowadza się około 6 - 12 tygodnia po ostatniej miesiączce dla ustalenia wieku ciążowego i przewidywanej daty porodu.Podczas tego podania można też stwierdzić np. ciążę mnogą.

Rutynowe badania USG wykonuje się także po 25 tygodniu ciąży. Lekarz sprawdza wtedy "kondycję" łożyska. Jest to bardzo ważne, ponieważ dzięki łożysku właśnie następuje wymiana składników niezbędnych do rozwoju i wzrostu płodu. Łożysko jest również odpowiedzialne za wydalenie do krwi matki szkodliwych związków powstałych w tzw. procesach przemiany materii u płodu. Jeśli lekarz stwierdza przedwczesne "starzenie"się łożyska i utratę tych zdolność wymiany, wie,że może dojść nawet do porodu przedwczesnego lub wewnątrzmacicznego obumarcia płodu. Podczas badania w 25 tygodniu ciąży można również określić już płeć dziecka, jednak nie ma nigdy 100% pewności.

Trzecie rutynowe badanie USG odbywa się w 38 tygodniu ciąży (2 tyg. przed przewidywanym terminem porodu). Lekarz określa w nim nie tylko stan łożyska, ale także położenie płodu.

O dodatkowych badaniach USG decyduje lekarz. Są one konieczne, jeżeli podejrzewa się u kobiety ciążę zagrożoną albo mnogą lub jeśli inne testy wykazały, że płód może rozwijać się nieprawidłowo - badanie powtarza się wówczas nawet co 2 tygodnie. Badanie zgrubienia fałdu szyjnego płodu w czasie badania USG - jest to metoda wczesnego wykrywania zespołu Downa. W trakcie badań USG można również określić czy płód i jego organy rozwijają się prawidłowo.


Badania inwazyjne

To grupa specjalnych badań do których konieczne jest pobranie próbek z wnętrza jamy macicy za pomocą specjalnej cienkiej igły, wkłuwanej przez skórę. Wszystkie badania są wykonywane pod kontrolą wzroku lekarza , który obserwuje wnętrze jamy macicy dzięki obrazowi USG.

Najczęstsze badania tego typu to amniopunkcja i biopsja kosmówki. Lekarz zleca taką diagnostykę tylko wtedy, gdy jest ona koniecznością, czyli dla potwierdzenia, bądź wykluczenia wad rozwojowych i chorób płodu. Statystycznie ok. 1 procent badań inwazyjnych staje się przyczyną poronienia.

Amniopunkcja.
To pobranie z jamy macicy płynu owodniowego, w którym zanurzony jest rozwijający się płód. Badanie to może być wykonane między 17 a 26 tygodniem ciąży. Cały zabieg, czyli wprowadzenie igły i pobranie do strzykawki kilku mililitrów płynu, trwa ok. 15 minut. Wydzielone z pobranego płynu komórki hoduje się w laboratorium, po to aby wydzielić z nich chromosomy, czyli nośniki informacji przekazywanych przez oboje rodzicow swojemu dziecku. Wykonanie przez badającego tzw. "mapy chromosomalnej" pozwala na ocenę ich prawidłowej budowy i ilości. Znalezione w tym obrazie nieprawidłowości pozwala na wykluczenie lub potwierdzenie wad u rozwijającego się płodu. Na wynik testu czeka się nawet 3 tygodnie.

Biopsja kosmówki.
Jest to zabieg pobrania próbki tkanki otaczającej jajo płodowe, z której następnie wykształca się łożysko. Zaletą tego badania jest fakt, że można je przeprowadzić je we wczesnej ciązy, już w 7 tygodniu , a nie - tak jak w przypadku amniopunkcji - po 17 tygodniu. Próbki kosmówki wysyłane są do analizy w laboratorium, po czym w podobny sposób jak przy amniopunkcji przeprowadza się badania. Wyniki dostępne są w ciągu trzech dni. Po biopsji kosmówki powszechne są przypadki niewielkiego krwawienia z pochwy, które ustaje po kilku dniach.