Pierwszy raz Twoje nowonarodzone dziecko jest badane przez lekarza pediatrę - neonatologa ( pediatra zajmujący się noworodkami ) zaraz po swoich narodzinach, jeszcze w sali porodowej.
Potem od momentu narodzin do ukończenia 6 miesiąca życia dziecko jest wielokrotnie badane. Celem badań jest śledzenia rozwoju dziecka i konieczność oceny czy postępuje on prawidłowo.

Badanie w sali porodowej i skala APGAR
Badanie w drugiej dobie życia w szpitalu
Pierwsze badanie dziecka w domu
Badanie po ukończeniu 6 tygodnia w poradni D
Badanie między 3 i 4 miesiącem życia
Badanie na przełomie 5 i 6 miesiąca


Badanie w sali porodowej

Pierwsze badanie dziecka przez pediatrę ma miejsce w sali porodowej. Lekarz wykonuje następujące czynności:

• ocenia on wygląd zewnętrzny dziecka , a w szczególności jego budowę.
  
• waży dziecko - prawidłowa waga donoszonego dziecka może wynosić od 2800 g do 4000 g. Waga poniżej 2500 g świadczy o wcześniactwie lub tzw. dystrofii wewnątrzmacicznej, czyli niedożywieniu noworodka urodzonego w terminie porodu.
  
• mierzy długość ciała - donoszone dzieci mierzą zwykle od 46 do 55 cm
  
• mierzy obwód główki dziecka, który zwykle wynosi on od 33 do 37 cm. Bada też i mierzy ciemiączka , które są dwa i mieszczą się : duże - na czubku główki dziecka i małe umieszczone z tyłu główki. Mają one kształt rombów i są miejscami w których nie zrosły się kości czaszki. Są one bardzo delikatne , ponieważ w tych miejscach tkanka mózgowa dziecka nie ma osłony w postaci kości. Dzięki ich istnieniu, kości czaszki mogą swobodnie rozrastać się, proporcjonalnie do rosnącego mózgu dziecka.
  Jeżeli wymiary obwodu główki i ciemiączek mieszczą się w średnich wymiarach nie należy się obawiać jakichkolwiek nieprawidłowości w zakresie rozwoju mózgu czyli centralnego układu nerwowego.
  
• Lekarz wstępnie bada też drożność układu pokarmowego, czynność serca i ruchomość stawów biodrowych.
  
• następnie ocenia wszystkie odruchy nerwowe dziecka, barwę jego skóry, oddech i reakcje na bodźce.

Wszystkie te oceny lekarz zapisuje, a części z nich przypisuje odpowiednią punktację według skali (lub inaczej testu) APGAR.


Skala APGAR

Skala lub inaczej test AGPAR został ułożony przez lekarza pediatrę Wirginię Apgar. Na podstawie wyników czyli liczby punktów otrzymanych przez dziecko od badającego je lekarza ocenia się ogólny stan zdrowia dziecka po urodzeniu. Przez następnych kilka miesięcy jest on punktem odniesienia dla pediatry, który dokonuje comiesięcznych , już ambulatoryjnych, badań kontrolnych.
Noworodek oceniany według skali Apgar może uzyskać od 0 do 10 punktów.

Lekarz ocenia jego :

• zabarwienie skóry,
  
• odruchy nerwowe
  
• czynność serca
  
• oddech

Dziecko, które w dziesięciostopniowej skali uzyskują od 7 do 10 punktów, określamy jako urodzone w dobrej kondycji. Wymaga ono w dalszej kolejności tylko rutynowej poporodowej opieki medycznej.
Te dzieci, które uzyskały od 4 do 6 punktów, urodzone zostały w stanie średnim i mogą wymagać podawania leków i umieszczenia w inkubatorze, a czas w nim spędzony będzie zależał od szybkości ich powrotu do stanu prawidłowego, czyli pełnej wydolności przede wszystkim krążeniowo-oddechowej.
Noworodki, które zostały ocenione na mniej niż 4 punkty, są w bardzo złym stanie i wymagają często podjęcia działań ratowania życia. Określamy je jako urodzone w tzw. zamartwicy. Przyczyną może być przedłużający się poród lub wady funkcjonowania niektórych układów noworodka.

Badania w drugiej dobie życia - w szpitalu

W drugiej dobie życia dziecka powtarza się ocenę według testu APGAR, żeby sprawdzić czy stan zdrowotny dziecka uległ zmianie.
W tym czasie może już pojawić się u noworodka żółtaczka fizjologiczna. Z jej powodu skóra dziecka staje się żółta o różnej intensywności tej barwy. Zażółcone są również białka oczu dziecka. Jest to spowodowane szybko następującym procesem rozpadu czerwonych krwinek płodowych i wydostaniem się z nich barwnika - bilirubiny (pochodzącej z przemian zawartej w rozpadających się krwinkach hemoglobiny), która gromadząc się w skórze noworodka zabarwia ją na żółto.

Ilość bilirubiny zwykle nie osiąga wysokich wartości, dlatego żółtaczkę nazywamy fizjologiczną. Nie jest ona szkodliwa i nie wymaga leczenia. Ustępuje samoistnie poprzez wydalenie barwnika wraz z moczem. Zdaża się jednak, że stężenie barwnika przekroczy poziom bezpieczny dla zdrowia dziecka. Pediatra zleca w takich sytuacjach tzw. fototerapię, czyli naświetlanie noworodka lampą o odpowiedniej długości światła. Dzięki takim naświetlaniom, bilirubina szybciej uwalnia się ze skóry do krwi i wydalana jest z organizmu dziecka . Jeśli mimo to, wartości bilirubiny we krwi noworodka nadal narastają, lekarz zmuszony jest zlecić transfuzję wymienną krwi.

Wysokie poziomy bilirubiny utrzymujące się we krwi noworodka, mogą bowiem uszkodzić jego mózg (tzw. żółtaczka jąder podstawnych mózgu) i doprowadzić do znacznego opóźnienia rozwoju umysłowego.

Żółtaczka fizjologiczna o niskich poziomach bilirubiny, może się utrzymywać u noworodka do końca pierwszego miesiąca życia. Jeżeli powyżej tego terminu żółty barwnik nie zanika całkowicie z krwi , lekarz kieruje dziecko na badania diagnozujące metabolizm (pracę) wątroby, celem wykrycia ewentualnych jej wad wrodzonych.

Badania krwi

W drugiej dobie życia dziecka przeprowadza się dwa badania krwi. Są to testy: na fenyloketonurię - czyli wrodzone zaburzenia biochemicznej przemiany aminokwasów, które jeśli nie zostaną rozpoznane zaraz po urodzeniu powodują głębokie upośledzenie umysłowe. Wykonywane jest również badanie krwi na obecnośc hormonu tarczycy, ponieważ niski jego poziom również powoduje upośledzenie umysłowe z towarzyszącym mu znacznym niedoborem wzrostu.
Dzięki wykonywaniu tych testów u każdego dziecka, nawet jeżeli lekarz stwierdzi istnienie którejś z tych chorób (zwanych metabolicznymi), można nie dopuścić do głębokich upośledzeń poprzez wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz stosowania odpowiedniej diety pokarmowej.

Szczepienia

Jeżeli dziecko urodzi się w dobrej kondycji i lekarz nie stwierdza u niego żadnych problemów zdrowotnych, jeszcze przed wypisaniem do domu zostaje ono zaszczepione przeciw WZW typu B (wirusowe zapalenie wątroby) i gruźlicy.

Pierwsze badanie dziecka w domu

Kolejne badanie dziecko przechodzi w domu. Po zgłoszeniu przez rodziców narodzin dziecka w gabinecie położnej środowiskowej, pojawi się ona następnego dnia , aby ocenić :

• w jakich warunkach mieszka dziecko i zorientować się w sytuacji rodziny.
  
• kondycję zdrowotną noworodka i przekazać informację o niej lekarzowi pediatrze, który pojawia się standardowo (jeżeli położna nie stwierdzi iż wizyta mysi się odbyć wcześniej) w drugim tygodniu życia dziecka, a na pewno przed ukończeniem miesiąca.
  
• przekazuje rodzicom a w szczególności matce dziecka podstawowe zasady opieki nad noworodkiem i instruuje jak wykonywać podstawowe zabiegi higieniczne

Lekarz w czasie swojej pierwszej wizyty przeprowadzi ponownie test APGAR, aby ocenić czy stan zdrowia dziecka jest dobry. Poza tym pediatra :

• osłuchuje uważnie płuca i serce
  
• ogląda gardło
  
• bada brzuch dziecka
  
• sprawdza ruchomość nóżek dziecka w stawach biodrowych
  
• wypytuje matkę o apetyt i zachowanie dziecka

Dysplazja stawów biodrowych

Jeżeli lekarz stwierdzi w czasie pierwszego lub następnych badań ruchomości nóżek w stawach biodrowych jakiekolwiek nieprawidłowości, obowiązkowo skieruje dziecko na wykonanie badania ultrasonograficznego obu stawów biodrowych, nawet jeżeli zmiany wyczuł tylko w jednym. Podejrzewa on bowiem wrodzoną dysplazję stawów biodrowych, jednego lub obydwu.

Problem ten spotykany jest szczególnie często u dzieci urodzonych przed terminem porodu, czyli tak zwanych wcześniaków. Częściej też występuje u dziewczynek.
Problem polega na spłaszczeniu brzegów "miseczek" umieszczonych w kościach miednicy. W miseczkach tych przy pomocy więzadeł osadzone są "kulki" zakańczające kości udowe człowieka.

Spłaszczenie brzegów " miseczki" sprawia, że kość udowa przy jakimkolwiek ruchu wypada z niej powodując zwichnięcia stawu biodrowego. Mówimy wtedy właśnie o dysplazji czyli niecałkowitym wykształceniu stawów biodrowych.

Przy wczesnym rozpoznaniu (zanim dziecko zacznie siadać) i niezbyt zaawansowanej dysplazji (spłaszczeniu) stosuje się leczenie tzw.zachowawcze. Oznacza to w praktyce wkładanie dwóch złożonych pieluch tetrowych pomiędzy nóżki dziecka. O tym na jak długo zadecyduje pediatra.

Jeżeli na podstawie wykonanego badania USG lekarz stwierdzi większy stopień niedorozwoju stawów, konieczne będzie unieruchomienie nóżek dziecka w prawidłowej pozycji maksymalnego odwiedzenia w stawach biodrowych. Odbywa się to przy pomocy specjalnej, obciągniętej miękką okleiną, odpowiednio wygiętej do kształtu kończyn dziecka - metalowej taśmy, nazywanej inaczej "szyną". Noworodek tak unieruchomiony przyjmuje pozycję żabki.

Czas leczenie przy pomocy takiego unieruchomienia jest różny, ale zazwyczaj długi. Kontrola odbywa się poprzez wykonywanie kolejnych badań USG.
Jeżeli nie następuje poprawa, co zdarza się bardzo rzadko pozostaje tylko leczenie operacyjne.

Badanie po ukończeniu 6 tygodnia - w poradni D

W drugim miesiącu życia matka przychodzi na badanie kontrolne do Poradni D (dla dzieci). Badanie składa się z kilku etapów:

• ważenie - przyrost wagi wskazuje na prawidłowe odżywianie dziecka. Od dnia urodzenia do ukończenia 6 tygodnia życia dziecko powinno przybrać na wadze około 1 kg. Mniejszy przyrost może wskazywać na niedożywienie lub chorobę.
  
• ocena przyrostu długości - przyrost powinien być proporcjonalny do przyrostu wagi . Pediatra sprawdza czy proporcjonalność jest właściwa za pomocą specjalnie do tego celu opracowanych tzw. tablicach centylowych.
  
• pomiar obwodu głowy, ciemiączek , badanie jej kształtu i twardości kości czaszki - jest to niezmiernie ważna ocena, ponieważ należy pamiętać , że kości czaszki stanowią osłonę dla mózgu. Każda nieprawidłowość w ich budowie, zbyt szybki zarastanie ciemiączek lub odwrotnie rozchodzenie się szwów kostnych może świadczyć o bardzo poważnych schorzeniach . Zbyt miękkie kości, nieznaczne spłaszczenie i nie zarastanie ciemiączek może natomiast świadczyć wystąpieniu krzywicy u dziecka , która w dzisiejszych czasach zdarza się niezmiernie rzadko.
  
• badanie osłuchowe serca i płuc - jest to badanie wykonywane za pomocą słuchawek lekarskich lub drewnianej słuchawki zwanej stetoskopem i pozwala ocenić prawidłowość rozwoju serca oraz płuc niemowlęcia. Wszystkie słyszalne dodatkowo, poza prawidłowymi, szmery występujące w tym okresie życia mogą świadczyć o zaburzeniach w budowie i funkcjonowaniu układu sercowo - naczyniowego lub płucnego. Wymaga to natychmiastowej diagnostyki, jako że przy aktualnym stanie wiedzy medycznej stwierdzenie wad rozwojowych tych narządów pozwala na przywrócenie im sprawności (w drodze zabiegu operacyjnego).
  
  Uwaga! Jeżeli interwencja nastąpi wcześnie, dalszy rozwój dziecka będzie postępował zupełnie prawidłowo
  
  
• badanie odruchu Moro - jest to sprawdzenie wrażliwości dziecka na wszelkie bodźce takie jak gwałtowna zmiana położenia ciała, wstrząsy oraz silne dźwięki. Dziecko reaguje w takich sytuacjach wzdrygnięciem się oraz energicznym wyprostowaniem rąk, nóg i palców. Napręża się i odchyla główkę, następnie przyciąga do klatki piersiowej ręce zaciskając piąstki. Odruch ten występuje we wczesnym okresie życia dziecka. Jego zanikanie świadczy o stopniowym dojrzewaniu układu nerwowego. Inne reakcje dziecka na bodźce mogą sugerować schorzenia neurologiczne i kwalifikują się do natychmiastowego leczenia.
  
• sprawdzenie słuchu - lekarz ocenia czy dziecko ma odruch uszno-powiekowy. Klaśnięcie obok ucha powoduje automatyczne zamknięcie powiek. Taka reakcja świadczy o prawidłowej budowie aparatu słuchowego. W przypadku stwierdzonego niedosłyszenia można dziecku dobrać odpowiedni aparat słuchowy, który zapobiegnie zaburzeniom jego rozwoju, a przede wszystkiem mowy. W późniejszym okresie można wszczepić dziecku -umożliwiające słyszenie - implanty.
  sprawdzenie wzroku - gwałtowne zapalenie światła w zacienionym pokoju lub skierowanej w kierunku oka latarki powoduje przymrużenie powiek. W wieku 6 tygodni dziecko reaguje tylko na zmianę natężenia światła , nie umie jeszcze wodzić wzrokiem.

Badanie lekarskie połączone jest, jeżeli lekarz nie stwierdzi żadnej choroby u dziecka z kolejnymi szczepieniami. Tym razem są to DiTePer (przeciw groźnym dla człowieka chorobom zakaźnym - błonicy, krztuścowi i tężcowi) oraz przypominające szczepienie przeciw WZW typu B (wirusowemu zapaleniu wątroby typu B).

Badanie między 3 i 4 miesiącem życia

Kolejne badanie lekarskie powinno się odbyć w odstępie 6 tygodni od ostatniego badania, czyli po skończeniu przez dziecko 12 tygodnia życia. Badanie kontrolne połączone jest z kolejnymi szczepieniami przeciw DiTerPe (błonicy, krztuścowi i tężcowi) oraz Polio (chorobie Heinego-Medina). Badanie składa się z tych samych elementów co poprzednie badanie wykonywane po 6 tygodniu życia.

• ważenie - przyrost wagi nie postępuje już tak dynamicznie jak wcześniej. Dziecku miesięcznie przybywa około 500- 600 g.
  
• ocena przyrostu długości - od momentu urodzenia do 3-go miesiąca życia dziecko przyrasta w sumie około 10 cm.
  
• pomiar obwodu głowy - około 3-go miesiąca życia mimo podawania dziecku standardowych dawek witaminy D, mogą dać znać o sobie pierwsze objawy krzywicy. Aby zapobiec powstawaniu dalszych jej objawów lekarz zwiększy liczbę podawanych kropli tej witaminy.
  
• ocena rozwoju psychicznego - dziecko wyraźnie zwraca uwagę i interesuje się otoczeniem wodzi wzrokiem za przedmiotami, ożywia się na widok jedzenia, świadomie zgłasza swoje potrzeby płaczem.

Badanie na przełomie 5 i 6 miesiąca

Badanie kontrolne przeprowadza się po kolejnych 6 tygodniach od ostatniej wizyty. Dziecko ma już około 18 tygodni. Badanie połączone jest z trzecim szczepieniem DiTePer (przeciw błonicy, krztuścowi i tężcowi) oraz drugim przeciw Polio (choroba Heinego Medina).

• ważenie - dziecku przybywa miesięcznie średnio około 500- 600 g na wadze.
  
• ocena przyrost długości - między 3 i 6 miesiącem dziecko rośnie o około 5 cm.
  
• ocena rozwoju psychicznego - dziecko powinno już wydawać dźwięki takie jak "gruchanie", nawiązywać kontakt z osobami będącymi w pokoju i reagować uśmiechem, wodzić wzrokiem i odwracać głowę, a także samodzielnie przekładać przedmioty z jednej ręki do drugiej.
  
• ocena rozwoju fizycznego - niemowlę, położone na brzuchu podnosi głowę i ramiona. podpierając się rączkami. Próbuje siadać gdy poda mu się do rąk coś do uchwycenia. Również w tym czasie dziecko zaczyna ząbkować. Jako pierwsze wyrzynają się dolne jedynki. Tylne ciemiączko jest już zarośnięte, ciemiączko na czubku głowy zaczyna się zmniejszać.